Βοηθά η μητρική γλώσσα στην εκμάθηση ξένης γλώσσας; Τι δείχνει νέα έρευνα

Η αποκλειστική χρήση της ξένης γλώσσας στο μάθημα δεν εξασφαλίζει από μόνη της καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα. Μια μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2026 διαπίστωσε ότι οι προσεγγίσεις που αξιοποιούσαν και τη μητρική γλώσσα των μαθητών ευνόησαν συνολικά περισσότερο τη μάθηση.

Το εύρημα επανεξετάζει μια διαδεδομένη αντίληψη στη διδασκαλία: ότι η μητρική γλώσσα πρέπει να μένει έξω από την τάξη, ώστε ο μαθητής να συνηθίσει να επικοινωνεί στη νέα γλώσσα. Η έρευνα προσφέρει στοιχεία υπέρ μιας πιο ευέλικτης προσέγγισης, χωρίς να καταργεί την ανάγκη για πλούσια εξάσκηση στη γλώσσα που διδάσκεται. [1]

Τι έδειξε η μετα-ανάλυση

Η Meixiu Zhang (Texas Tech University) και η Amanda Brown (Syracuse University) συγκέντρωσαν 24 μελέτες, με 30 δείγματα και συνολικά 2.138 μαθητές. Η εργασία τους δημοσιεύθηκε ηλεκτρονικά στις 25 Ιουλίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Language Teaching Research.

Συνέκριναν τη μονογλωσσική διδασκαλία, στην οποία χρησιμοποιείται αποκλειστικά η γλώσσα που μαθαίνουν οι μαθητές, με πολυγλωσσικές προσεγγίσεις (εναλλαγή κωδίκων, translanguaging) που αξιοποιούν και την πρώτη τους γλώσσα.

Η συνολική ανάλυση ευνόησε την πολυγλωσσική προσέγγιση. Το σταθμισμένο μέγεθος επίδρασης μεταξύ ομάδων ήταν d = 0,49. Πρόκειται για στατιστικό δείκτη της διαφοράς των αποτελεσμάτων και δεν μεταφράζεται σε «49% καλύτερη μάθηση». Με βάση τα σημεία αναφοράς που χρησιμοποιούνται ευρέως στην έρευνα για τη δεύτερη γλώσσα, μια διαφορά μεταξύ ομάδων γύρω στο 0,40 θεωρείται μικρή και γύρω στο 0,70 μέτρια· το 0,49 βρίσκεται επομένως ανάμεσα στα δύο. Η δημόσια διαθέσιμη περίληψη δεν αναφέρει διαστήματα εμπιστοσύνης ούτε το πόσο διέφεραν τα αποτελέσματα από μελέτη σε μελέτη· γι’ αυτό το εύρημα διαβάζεται καλύτερα ως ένδειξη ενός μέτριου πλεονεκτήματος και όχι ως οριστική απόδειξη. [1] [5]

Σύμφωνα με τους ερευνητές, το θετικό αποτέλεσμα εμφανίστηκε σε όλες τις ηλικίες και σε όλα τα επίπεδα. Το όφελος ήταν ιδιαίτερα εμφανές:

1. στους αρχάριους·
2. όταν τη μητρική γλώσσα χρησιμοποιούσαν τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι μαθητές·
3. στις μελέτες με επίκεντρο την προφορική παραγωγή·
4. όταν η παρέμβαση διαρκούσε περισσότερο·
5. στο πλαίσιο διδασκαλίας ξένης γλώσσας, δηλαδή εκεί όπου η γλώσσα δεν μιλιέται στην καθημερινή ζωή εκτός τάξης·
6. σε πραγματικά, υπάρχοντα τμήματα και όταν τη διδασκαλία έκανε ο ίδιος ο εκπαιδευτικός της τάξης. [1]

Ποια γλώσσα πρέπει να χρησιμοποιείται μέσα στην τάξη;

Η μελέτη συγκρίνει διδακτικές προσεγγίσεις· δεν θεσπίζει μία υποχρεωτική γλώσσα επικοινωνίας για ολόκληρο το μάθημα. Η δημόσια διαθέσιμη περίληψή της δεν προσδιορίζει ούτε ένα ιδανικό ποσοστό χρήσης της μητρικής γλώσσας. [1]

Η συζήτηση δεν έχει κλείσει, και εδώ αξίζει να ξεχωρίσουμε δύο διαφορετικά είδη πηγών: ένα ερευνητικό εύρημα και μια επαγγελματική σύσταση. Η αμερικανική ένωση ACTFL εξακολουθεί να προτείνει η μάθηση να γίνεται στην ξένη γλώσσα για τουλάχιστον το 90% του χρόνου του μαθήματος. Η μητρική κρατιέται για στοχευμένες χρήσεις, όπως μια σύντομη εξήγηση που θα χρειαζόταν πολύ χρόνο για να δειχθεί ή ένας αναστοχασμός πάνω στη μαθησιακή διαδικασία, και δεν πρέπει να γίνεται η εύκολη λύση. [4]

Τα δύο δεν αλληλοαναιρούνται πλήρως. Η μετα-ανάλυση συγκρίνει μαθησιακά αποτελέσματα και βρίσκει όφελος όταν η μητρική αξιοποιείται συστηματικά· η ACTFL προτείνει μια πρακτική κατανομή του χρόνου του μαθήματος. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόση και ποια χρήση της μητρικής φέρνει το όφελος — και σε αυτό η περίληψη της μελέτης δεν δίνει αριθμό.

Από την άλλη πλευρά, κείμενο του British Council αναγνωρίζει τρεις βασικές χρήσεις των γλωσσών που ήδη γνωρίζουν οι μαθητές: την εξήγηση εννοιών, την ομαλή οργάνωση του μαθήματος και τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης. Το ίδιο κείμενο τονίζει ότι η γλώσσα-στόχος πρέπει να παραμένει το κύριο επίκεντρο, γιατί για πολλούς μαθητές η τάξη είναι η κύρια πηγή επαφής μαζί της. [2]

Στην πράξη, λοιπόν, η επιλογή μπορεί να συνδέεται με τον σκοπό κάθε δραστηριότητας. Η ξένη γλώσσα προσφέρει το πεδίο επικοινωνίας και εξάσκησης. Η μητρική μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση, στην αποσαφήνιση ενός δύσκολου σημείου ή στη σύγκριση διαφορετικών τρόπων έκφρασης. Ο παρακάτω πίνακας είναι διδακτική εφαρμογή των ευρημάτων, όχι κατανομή που όρισε η μετα-ανάλυση.

Το κρίσιμο σημείο είναι η σύνδεση εξήγησης και εφαρμογής. Η χρήση της μητρικής γλώσσας αποκτά αξία όταν βοηθά τον μαθητή να συμμετάσχει πιο ουσιαστικά στη δραστηριότητα που ακολουθεί στην ξένη γλώσσα.

Η μητρική γλώσσα ως εργαλείο κατανόησης

Ο μαθητής φέρνει στην τάξη γλωσσική γνώση που έχει ήδη αποκτήσει. Η σύγκριση με αυτή τη γνώση μπορεί να βοηθήσει να γίνουν αντιληπτές διαφορές στη σημασία, στη σύνταξη ή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται ένα μήνυμα.

Ο Luke Prodromou, σε άρθρο του στην πλατφόρμα TeachingEnglish του British Council, προτείνει συγκεκριμένες δραστηριότητες: σύγκριση συνδυασμών λέξεων, παροιμιών και ιδιωματισμών ανάμεσα στις δύο γλώσσες, καθώς και έρευνα ενός θέματος με τη βοήθεια της μητρικής και παρουσίασή του στην ξένη γλώσσα. Αναφέρει επίσης τον έλεγχο κατανόησης και την οργάνωση εργασιών σε ζευγάρια ως πρακτικές χρήσεις. [3]

Η μετάφραση μπορεί επίσης να έχει συγκεκριμένο μαθησιακό σκοπό. Μια δραστηριότητα σύγκρισης αναδεικνύει ότι οι γλώσσες δεν αντιστοιχούν πάντα λέξη προς λέξη και βοηθά τον μαθητή να εντοπίσει λάθη που οφείλονται στη μεταφορά δομών από τη μητρική. Έτσι, η μητρική γλώσσα μπορεί να γίνει αφετηρία για βαθύτερη κατανόηση της νέας. [2]

Αυτό δεν συνεπάγεται ότι κάθε πρόταση χρειάζεται μετάφραση. Ο σχεδιασμός του μαθήματος μπορεί να περιλαμβάνει τόσο δραστηριότητες σύγκρισης όσο και δραστηριότητες κατανόησης και επικοινωνίας απευθείας στην ξένη γλώσσα.

Γιατί η χρήση της ξένης γλώσσας παραμένει ουσιαστική

Η κατανόηση μιας γραμματικής εξήγησης δεν ισοδυναμεί με την ικανότητα συμμετοχής σε μια συζήτηση. Για να αναπτυχθεί η επικοινωνία, ο μαθητής χρειάζεται ευκαιρίες να ακούει, να διαβάζει, να διατυπώνει μηνύματα και να ανταποκρίνεται σε συνομιλητές.

Η ACTFL δίνει έμφαση στο κατανοητό γλωσσικό υλικό και στην ενεργή χρήση της γλώσσας. Οπτικά μέσα, χειρονομίες, συχνοί έλεγχοι κατανόησης και έτοιμες φράσεις για να ζητήσει ο μαθητής διευκρίνιση μπορούν να κάνουν την επικοινωνία προσβάσιμη ακόμη και όταν οι γνώσεις του είναι περιορισμένες. [4]

Το μάθημα χρειάζεται επομένως να συνδυάζει την υποστήριξη με πραγματικές ευκαιρίες χρήσης. Ένα καλό κριτήριο για κάθε διδακτική επιλογή είναι πόσο βοηθά τους μαθητές να περάσουν από τη γνώση για τη γλώσσα στη χρήση της.

Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη διδασκαλία ξένων γλωσσών στην Ελλάδα

Σε μια ελληνόφωνη ομάδα, τα ελληνικά αποτελούν διαθέσιμο μέσο για διευκρινίσεις, συζήτηση μιας δυσκολίας ή σύγκριση γλωσσικών δομών. Η αξιοποίησή τους μπορεί να συνδυάζεται με δραστηριότητες στις οποίες οι μαθητές επικοινωνούν στη γλώσσα που μαθαίνουν. Η χρήση τους χρειάζεται να προσαρμόζεται στο επίπεδο, στον στόχο της δραστηριότητας και στο γλωσσικό υπόβαθρο της ομάδας. Σε μια τάξη όπου δεν γνωρίζουν όλοι ελληνικά, η υποστήριξη πρέπει να παραμένει προσβάσιμη σε όλους.

Υπάρχουν και ελληνικά δεδομένα για τη στάση των ίδιων των μαθητών. Σε παλαιότερη έρευνα, ο Luke Prodromou ρώτησε 300 Έλληνες μαθητές Αγγλικών, κυρίως εφήβους και νέους ενήλικες, αν ο καθηγητής πρέπει να χρησιμοποιεί τη μητρική τους γλώσσα στο μάθημα. Συμφώνησε το 66% των αρχαρίων και το 58% των μαθητών μεσαίου επιπέδου, αλλά μόλις το 29% των προχωρημένων. Όσο ανέβαινε το επίπεδο, τόσο λιγότερο οι μαθητές ήθελαν τη μητρική μέσα στην τάξη. [3]

Τα στοιχεία αυτά καταγράφουν προτιμήσεις των μαθητών, όχι μαθησιακά αποτελέσματα. Το ότι ένας μαθητής θέλει τη μητρική του στο μάθημα δεν αποδεικνύει ότι μαθαίνει καλύτερα με αυτήν. Δείχνουν όμως κάτι χρήσιμο για τον σχεδιασμό του μαθήματος: πώς βιώνουν οι ίδιοι οι μαθητές τη χρήση της μητρικής σε κάθε επίπεδο.

Στη Βαβυλωνία, η Babylonia Hybrid Method™ συνδυάζει την Επικοινωνιακή Προσέγγιση με τη Βιωματική Μάθηση, δραστηριότητες βασισμένες σε συγκεκριμένες εργασίες και τις αρχές της Ανδραγωγικής. Η έμφαση βρίσκεται στην ενεργή χρήση της γλώσσας και στη σύνδεση της διδασκαλίας με τις ανάγκες των ενήλικων σπουδαστών.

Δύο στοιχεία του τρίτου επιπέδου της μεθόδου συνδέονται άμεσα με τη συζήτηση. Η διαπολιτισμική προσέγγιση αντιμετωπίζει τη γλώσσα ως πολιτισμική γέφυρα, και η σύγκριση με όσα ήδη γνωρίζει ο σπουδαστής είναι φυσικό μέρος αυτής της γέφυρας. Η Διαμορφωτική Αξιολόγηση, με τη συνεχή παρακολούθηση της προόδου, βοηθά τον εκπαιδευτικό να κρίνει πότε μια σύντομη στήριξη στα ελληνικά διευκολύνει και πότε ο σπουδαστής είναι έτοιμος να συνεχίσει αποκλειστικά στην ξένη γλώσσα.

Η μετα-ανάλυση αξιολογεί διδακτικές προσεγγίσεις γενικά· δεν αποτελεί αξιολόγηση της Babylonia Hybrid Method™. Ενισχύει όμως τη θέση ότι η μητρική γλώσσα μπορεί να έχει παραγωγικό ρόλο μέσα στο μάθημα, εφόσον κρίνεται από τη συμβολή της στην κατανόηση και στην επικοινωνία — τους στόχους για τους οποίους ο μαθητής βρίσκεται στην τάξη.

Πηγές και βιβλιογραφία

1. Zhang, M., & Brown, A. (2026). The Effectiveness of Multilingual Versus Monolingual Approaches to L2 Teaching and Learning: A Meta-Analysis of Learning Outcomes. Language Teaching Research. First published online July 25, 2026. https://doi.org/10.1177/13621688261455050
2. Sathe, S. — British Council, TeachingEnglish. Multilingualism: The benefits of using learners’ (other) languages in the classroom.
3. Prodromou, L. — British Council, TeachingEnglish. From mother tongue to other tongue.
4. ACTFL. Facilitate Target Language Use.
5. Plonsky, L., & Oswald, F. L. (2014). How big is “big”? Interpreting effect sizes in L2 research. Language Learning, 64(4), 878–912. https://doi.org/10.1111/lang.12079

Η παρουσίαση της μετα-ανάλυσης βασίζεται στη δημόσια διαθέσιμη περίληψή της. Οι πηγές του British Council και της ACTFL χρησιμοποιούνται για το συμπληρωματικό διδακτικό πλαίσιο.

Συντάχθηκε από την παιδαγωγική ομάδα της Βαβυλωνίας